Η ταφή ενός ιατρού στις αρχαίες Αχαρνές

May 27, 2014 Uncategorized

Τα τελευταία χρόνια έγιναν ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο των Αχαρνών κοντά στην Αθήνα, από τις οποίες ήρθαν στο φώς σημαντικά ευρήματα. Η ανασκαφή και η αρχαιολογική κάλυψη έγιναν από την Αρχαιολογική Συλλογή Αχαρνών, ενώ η μελέτη ανθρώπινων σκελετικών ευρημάτων έγινε από τον Ιατρό Ορθοπεδικό και Παλαιοπαθολόγο Δρ. Λουκά Κωνσταντίνου και την Ανθρωπολόγο Δρ. Ζωή Τσιώλη.

Σε αυτά τα ευρήματα ανήκαν και οστά από έναν ανθρώπινο σκελετό, ο οποίος προφανώς ανήκε σε έναν ιατρό της αρχαιότητας.

Η παλαιοπαθολογική έρευνα προσπαθεί να παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη εικόνα του ατόμου ή του αντίστοιχου πληθυσμού των ατόμων που εξετάζονται. Μετά την ανασκαφή λαμβάνει χώρα ο καθαρισμός των οστών, η ταξινόμησή τους ανά σκελετό, η καταγραφή του αριθμού των ατόμων και ο καθορισμός του φύλου και της ηλικίας αυτών. Για το λόγο αυτό, όπως και για τον καθορισμό των παθολογικών αλλαγών στην εξωτερική επιφάνεια και το εσωτερικό των οστών χρησιμοποιούνται ειδικές μέθοδοι, όπως η μακροσκοπική, μικροσκοπική, ακτινολογική, ενδοσκοπική.

Στους ελληνιστικούς χρόνους ήταν σύνηθες να ενταφιάζονται άτομα υψηλής κοινωνικής τάξης μετά το θάνατό τους με ειδικές συνθήκες ταφής. Πολλές φορές τα αντικείμενα που δίνονταν στον τάφο ως συνοδεία του νεκρού χαρακτήριζαν και το συγκεκριμένο άτομο και τον τρόπο ζωής του.

Έτσι είναι σύνηθες να βρίσκουμε σε πλούσιους τάφους π.χ. γυναικών κοσμήματα, ή είδη οικιακής χρήσης, ενώ ανδρών όπλα, αντικείμενα ρουχισμού ή τρόπαια.

Σε τάφους ιατρών της αρχαιότητας έχουν βρεθεί αντικείμενα καθημερινής χρήσης ιατρικών πράξεων, παρόμοια πολλές φορές με τα σημερινά, όπως λεπίδες, άγκιστρα κά.

Σε ένα συγκεκριμένο τάφο της ελληνιστικής περιόδου στις Αχαρνές βρέθηκε ένας τέτοιος σκελετός, που ανήκε σε έναν ιατρό. Συγκεκριμένα αναφερόμαστε σε μια μαρμάρινη σαρκοφάγο, που δίπλα στο σκελετό βρέθηκαν δύο μπρούτζινα ιατρικά αντικείμενα της εποχής, ίσως τα αγαπημένα αντικείμενα του ιατρού. Η βάση της σαρκοφάγου αποτελούνταν από μία ξύλινη επιφάνεια, και γι αυτό ένα μέρος του σκετελού παρουσάζει ένα βαθύ καφέ χρώμα στην επιφάνεια.

Από τα χαρακτηριστικά των σκελετικών ευρημάτων, κρανίο, λεκάνη κά. κατακαβαίνουμε ότι πρόκειται για έναν ενήλικο άνδρα.

Η μελέτη της επιφάνειας των οστών που βρέθηκαν, συμπεριλαμβανωμένων και των αρθρικών επιφανειών παρατηρούνται σε μερικά τμήματα έντονες εκφυλιστικές αλλοιώσεις, που ίσως να οφείλονταν σε σωματική καταπόνηση κατά την καθημερινή στάση και κίνηση του ατόμου. Σε μερικές περιπτώσεις διακρίνονται και σημεία έντονης φλεγμονώδους κατάστασης, όπως αυτής στη δεξιά στερνοκλειδική άρθρωση. Ένας συνδυασμός αυτών των αλλαγών σε συνδυασμό με μια πιθανή ρευματοπάθεια δεν μπορεί να αποδειχθεί.

Τέλος και οι ασύμμετρες αλλοιώσεις στα ευρήματα της σπονδυλικής στήλης του ιατρού, μεταξύ δεξιάς και αριστερής πλευράς σώματος, οδηγούν στο συμπέρασμα πιθανής σκολίωσης, που επιβάρυνε επιπρόσθετα τις υπάρχουσες εκφυλιστικές αλλοιώσεις, αναφορικά στον πόνο και τη δυσλειτουργία.

Εάν ο συνάδελφος από την αρχαιότητα ήταν ο ίδιος Ορθοπεδικός ή όχι δεν μπορεί να αποδειχθεί. Σίγουρα όμως οι ιατροί σε παλαιότερες εποχές επιδίωκαν μια πιο σφαιρική κάλυψη του πάσχοντος, σε αντίθεση με τη σημερινή τάση για όλο και μεγαλύτερη εξειδίκευση σε επιμέρους ειδικότητες.

 

Βιβλιογραφία

L. KONSTANTINOU, Z. TSIOLI, TH. GEORGOUSOPOULOU 2011
“The burial of a doctor in the ancient Acharnai/Hellas”

R. BROCK 1994 “The labour of women” The Classical Quarterly (New series) 44 (ii): Cambridge University Press, pp 336-346

D. GIBBINS 1988 “Surgical instruments of a Roman shipwreck of Sicily.” Antiquity 62, pp. 294-7

 

Δρ. Λουκάς Κωνσταντίνου
Ορθοπεδικός Χειρουργός -Τραυματιολόγος –Αθλητίατρος- Παλαιοπαθολόγος